Wąkrotka azjatycka – właściwości, zastosowanie, uprawa

Wąkrotka azjatycka, czyli Centella asiatica, wspiera regenerację, łagodzi podrażnienia i pomaga ograniczać utratę wody przez naskórek. Najlepiej rozwija się w wilgotnym, ciepłym środowisku, dlatego w Polsce uprawia się ją głównie w doniczce. Sprawdź, jak rozpoznać tę roślinę, wykorzystać jej właściwości i zapewnić jej dobre warunki.

Jak wygląda wąkrotka azjatycka?

Wąkrotka azjatycka jest wieloletnią rośliną z rodziny selerowatych (Apiaceae). Ma niski pokrój, cienkie płożące łodygi oraz liście wyrastające z węzłów. W naturze tworzy niewielkie, gęste skupiska na wilgotnych łąkach, przy rzekach i zbiornikach wodnych.

Liście są zaokrąglone lub nerkowate, karbowane na brzegach i osadzone na ogonkach o długości zwykle od 0,5 do 10 cm. Ich blaszka osiąga 1–6,3 cm średnicy. Drobne kwiaty pojawiają się zazwyczaj po trzy lub cztery, tworząc główkowate baldachy. Mogą być białe albo lekko czerwonawe.

Gatunek Centella asiatica występuje przede wszystkim w tropikalnej i subtropikalnej Azji, między innymi w Indiach, Chinach, Sri Lance oraz Indonezji. Rośnie także na terenach górskich, nawet do 1900 m n.p.m. Okrągłe lub owalne rozłupnie mają zaledwie 2,2–3,6 mm długości.

Jakie właściwości ma Centella asiatica?

Za działanie kosmetyczne rośliny odpowiadają przede wszystkim saponiny triterpenowe, w tym azjatykozyd i madekasozyd. Znaczenie mają także kwas azjatykowy, kwas madekasowy, flawonoidy, kwasy fenolowe oraz karotenoidy. Składniki te wspierają kilka procesów zachodzących w skórze.

Regeneracja i kolagen

Azjatykozyd oraz madekasozyd oddziałują na fibroblasty, czyli komórki odpowiedzialne między innymi za wytwarzanie białek podporowych. CICA może pobudzać syntezę kolagenu typu I i III, dlatego ekstrakt stosuje się w pielęgnacji skóry osłabionej, dojrzałej i po podrażnieniach.

Takie działanie nie oznacza natychmiastowego usunięcia blizn czy rozstępów. Regularne stosowanie preparatu może jednak poprawiać elastyczność i wspierać naturalną odbudowę naskórka. W przypadku świeżych ran należy używać wyłącznie produktów przeznaczonych do takiego zastosowania.

Nawilżenie i bariera hydrolipidowa

Wąkrotka azjatycka ogranicza przeznaskórkową utratę wody, określaną skrótem TEWL. W badaniu kosmetycznym po czterech tygodniach stosowania preparatu z ekstraktem odnotowano redukcję TEWL nawet o 18%. Skóra lepiej zatrzymuje wilgoć, gdy jej warstwa rogowa jest szczelna i prawidłowo odżywiona.

Triterpeny wspierają również syntezę glikozaminoglikanów, do których należy kwas hialuronowy. Dzięki temu cera może stać się bardziej miękka, sprężysta i mniej podatna na uczucie ściągnięcia. Efekt zależy jednak od całej receptury kosmetyku, a nie tylko od obecności jednego ekstraktu.

Łagodzenie podrażnień

Preparaty z CICA są często wybierane przy zaczerwienieniu, pieczeniu i osłabionej barierze ochronnej. Roślina pomaga wyciszać mikrostany zapalne oraz wspiera odnowę skóry po intensywnym złuszczaniu. Może uzupełniać pielęgnację cery suchej, reaktywnej, naczynkowej i trądzikowej.

W badaniu obejmującym osoby z trądzikiem różowatym maska z ekstraktem Centella asiatica stosowana trzy razy w tygodniu przez sześć tygodni poprawiała suchość, rumień i ogólny stan skóry. Przy przewlekłej chorobie nie zastępuje to leczenia dermatologicznego.

Ochrona antyoksydacyjna i przebarwienia

Liście oraz korzenie zawierają związki fenolowe i flawonoidy, które neutralizują wolne rodniki oraz ograniczają utlenianie lipidów. W jednym z badań aktywność ekstraktu oceniono na 83% w teście neutralizacji wolnych rodników, podczas gdy witamina C osiągnęła 88%. Wynik dotyczy konkretnego modelu badawczego, nie gwarantuje identycznego efektu w każdym kosmetyku.

Ekstrakt może także ograniczać aktywność tyrozynazy i ekspresję czynnika MITF uczestniczącego w produkcji melaniny. Z tego powodu bywa stosowany przy nierównym kolorycie. Przy przebarwieniach potrzebna jest również codzienna ochrona przeciwsłoneczna, ponieważ sam krem z CICA nie zabezpiecza przed promieniowaniem UV.

Jak stosuje się wąkrotkę azjatycką?

W kosmetyce spotkasz ją pod nazwą CICA, będącą skrótem od Centella asiatica. Określenie gotu kola pochodzi z tradycyjnych systemów medycyny azjatyckiej i częściej występuje przy produktach doustnych. Nie są to różne rośliny, lecz odmienne nazwy tego samego gatunku.

W pielęgnacji skóry składnik można znaleźć w kremach, emulsjach, serum, maskach, tonikach i preparatach po zabiegach. Dobrze łączy się z substancjami nawilżającymi, prebiotykami, peptydami oraz kwasem hialuronowym. Bywa też stosowany razem z retinoidami i kwasami, ponieważ może zmniejszać dyskomfort związany z ich działaniem.

Przy cerze bardzo reaktywnej zacznij od jednej aplikacji dziennie. Przez pierwsze trzy do pięciu dni obserwuj skórę i nie wprowadzaj w tym samym czasie kilku nowych produktów. Rano nałóż filtr przeciwsłoneczny – działanie kojące rośliny nie zastępuje ochrony SPF.

Komu może służyć CICA?

Najwięcej korzyści odczuwają osoby, których skóra łatwo się przesusza, czerwieni albo reaguje na zmiany temperatury. Lekka formuła może pasować także cerze tłustej, natomiast bogaty balsam z olejami nie zawsze sprawdzi się przy skłonności do zatykania porów.

Wąkrota azjatycka znajduje zastosowanie przy:

• cerze wrażliwej, reaktywnej i nadreaktywnej,
• trądziku różowatym oraz zaczerwienieniu,
• skórze suchej, odwodnionej i szorstkiej,
• podrażnieniach po peelingach i innych zabiegach kosmetologicznych,
• nierównym kolorycie oraz śladach po stanach zapalnych,
• pielęgnacji ciała z cellulitem i utratą jędrności.

W kosmetykach do ciała ekstrakt może wspierać wygląd skóry przez poprawę jej napięcia i nawilżenia. Nie usuwa cellulitu samodzielnie, ale uzupełnia pielęgnację połączoną z ruchem, masażem oraz racjonalnym planem zabiegowym.

Jak uprawiać wąkrotkę azjatycką w domu?

W polskim klimacie roślina najlepiej rośnie w doniczce, oranżerii albo ogrzewanej szklarni. Potrzebuje jasnego stanowiska z rozproszonym światłem. Bezpośrednie, ostre słońce może przypalać delikatne liście, zwłaszcza gdy podłoże przeschnie.

Podłoże powinno być stale lekko wilgotne, ale nie całkowicie zalane. Doniczka musi mieć otwory odpływowe, a na jej dnie przyda się warstwa drenażu. Sprawdza się żyzne, próchnicze podłoże z dodatkiem włókna kokosowego lub perlitu.

Temperatura poniżej około 10°C może zahamować wzrost, dlatego jesienią pojemnik należy przenieść do ciepłego pomieszczenia. Płożące pędy można przycinać, aby roślina zagęściła się i zachowała zwarty kształt. Rozmnażanie ułatwiają ukorzeniające się fragmenty pędów z węzłami.

Podczas uprawy kontroluj liście. Żółknięcie często wskazuje na nadmiar wody, a więdnięcie przy mokrym podłożu może świadczyć o problemach z korzeniami. Roślina lubi wilgoć powietrza, lecz stojąca woda i brak przewiewu sprzyjają chorobom grzybowym.

Czy wąkrotka azjatycka jest bezpieczna?

Centella asiatica uznaje się za bezpieczny składnik kosmetyczny przy regularnym stosowaniu zgodnie z przeznaczeniem produktu. Reakcja zależy jednak od całej receptury. Konserwanty, olejki eteryczne, alkohol czy intensywne substancje aktywne mogą podrażniać nawet wtedy, gdy kosmetyk zawiera łagodzącą roślinę.

Przed pierwszym użyciem wykonaj próbę na małym fragmencie skóry. W ciąży i podczas karmienia sprawdzaj pełny skład, zwłaszcza gdy preparat zawiera retinoidy, salicylany lub olejki eteryczne. Utrzymujące się pieczenie, obrzęk albo wysypka wymagają odstawienia produktu i konsultacji medycznej.

Sam ekstrakt z wąkrotki azjatyckiej nie zapewnia ochrony przeciwsłonecznej. Poranną pielęgnację zawsze uzupełniaj preparatem z filtrem SPF.