Melasma – co to jest i jak skutecznie ją leczyć?

Melasmę, czyli ostudę, leczy się przez połączenie codziennej fotoprotekcji, łagodnej pielęgnacji i terapii dobranej przez dermatologa. Najważniejsze jest ograniczenie promieniowania UV, ponieważ bez ochrony przebarwienia często wracają. Sprawdź, jak rozpoznać zmiany, ustalić ich przyczynę i zmniejszyć ich widoczność.

Melasma – co to jest?

Melasma, nazywana także ostudą, chloasmą lub melanodermą, to nabyte zaburzenie pigmentacji. Powstaje wtedy, gdy melanocyty produkują zbyt dużo melaniny, czyli barwnika odpowiadającego za kolor skóry. Zmiany zwykle nie bolą ani nie swędzą, ale mogą wyraźnie wpływać na wygląd twarzy i samopoczucie.

Przebarwienia mają brązowy, szarobrązowy albo lekko niebieskawy odcień. Ich brzegi są nieregularne, a rozmieszczenie często symetryczne. Najczęściej ostuda lokalizuje się na policzkach, czole, nosie, skroniach, brodzie i nad górną wargą. Rzadziej pojawia się na szyi, dekolcie, ramionach lub przedramionach.

Melasma jest łagodną dermatozą, lecz ma charakter przewlekły i skłonność do nawrotów. Samo jednorazowe rozjaśnienie plam nie usuwa nadwrażliwości melanocytów.

Co wywołuje ostudę?

Najsilniejszym bodźcem pozostaje promieniowanie UV. Aktywuje ono melanocyty i nasila produkcję melaniny, także wtedy, gdy przebarwienia rozpoczęły się pod wpływem hormonów. Światło widzialne, szczególnie jego niebieska część, również może podtrzymywać proces pigmentacji.

Ciąża często uruchamia melasmę ciążową. W tym okresie rośnie stężenie estrogenów, progesteronu i melanotropiny, a skóra staje się bardziej podatna na działanie słońca. Podobny problem może pojawić się podczas menopauzy, przy antykoncepcji hormonalnej lub hormonalnej terapii zastępczej.

Znaczenie mają także geny, ciemniejszy fototyp skóry, zaburzenia pracy tarczycy, nadnerczy, wątroby i jajników. Przebarwienia mogą nasilać leki fotouczulające, między innymi tetracykliny, sulfonamidy, leki przeciwgrzybicze, przeciwzapalne i moczopędne. Ostrożność jest potrzebna także przy dziurawcu, nagietku, retinoidach oraz kosmetykach z cytrusami, bergamotką, salicylanami lub cytrynianami.

Jak rozpoznać melasmę?

Wygląd plam może sugerować ostudę, ale nie pozwala pewnie wykluczyć innych chorób skóry. Piegi są zwykle drobniejsze, plamy soczewicowate mają jednolity kolor i wyraźne granice, a przebarwienie pozapalne występuje dokładnie w miejscu wcześniejszego trądziku, urazu lub zabiegu. Zmiana, która rośnie, krwawi, zmienia kształt albo ma postrzępione brzegi, wymaga szybkiej oceny dermatologicznej.

Podczas konsultacji lekarz analizuje lokalizację i kolor zmian, choroby, ciążę, leki, antykoncepcję oraz używane kosmetyki. Lampa Wooda pomaga ocenić, czy barwnik znajduje się głównie w naskórku, czy głębiej. W razie wątpliwości dermatolog może wykonać dermatoskopię.

Rodzaje przebarwień

Melasma naskórkowa obejmuje powierzchowne warstwy i zwykle ma ciemnobrązowy kolor. Dobrze odgraniczone plamy są wyraźne w świetle lampy Wooda i zazwyczaj lepiej reagują na pielęgnację. Postać skórna wiąże się z obecnością melaniny głębiej, dlatego plamy bywają jaśniejsze, szarawe lub niebieskawe.

Najczęściej spotyka się odmianę mieszaną, w której barwnik występuje zarówno w naskórku, jak i w skórze właściwej. Głębokość zmian wpływa na czas leczenia oraz dobór peelingu, preparatu miejscowego lub lasera.

Jak leczyć melasmę?

Plan terapii powinien ustalić dermatolog. Domowe kosmetyki mogą rozjaśniać niewielkie zmiany, ale rozległe i ciemne plamy często wymagają leczenia gabinetowego. Zbyt intensywne złuszczanie nie przyspiesza poprawy. Uszkodzenie bariery naskórkowej wywołuje stan zapalny, który może jeszcze zwiększyć pigmentację.

Pielęgnacja i składniki rozjaśniające

Rano i wieczorem używaj łagodnego środka myjącego, preparatu nawilżającego oraz składnika dobranego do tolerancji skóry. Kwas azelainowy pomaga rozjaśniać przebarwienia i ograniczać aktywność tyrozynazy. W pielęgnacji wykorzystuje się także niacynamid, witaminę C, kwasy AHA i PHA, kwas kojowy, arbutynę, lukrecję, retinoidy oraz kwas traneksamowy.

Wprowadzaj jedną substancję naraz. Pieczenie, silne łuszczenie i utrzymujący się rumień oznaczają, że bariera ochronna potrzebuje wyciszenia. Pantenol, witamina E, oleje roślinne i masło shea pomagają ograniczyć przesuszenie, choć same nie usuwają przyczyny melasmy.

Zabiegi dermatologiczne

Peelingi chemiczne z kwasem glikolowym, pirogronowym lub trójchlorooctowym kontrolowanie złuszczają naskórek. Przy przeciwwskazaniach do kwasów lekarz może rozważyć mikrodermabrazję lub dermabrazję. Każda metoda niesie ryzyko podrażnienia, dlatego zabiegi wykonuje się po ocenie fototypu i głębokości pigmentu.

Laser frakcyjny CO2 tworzy kontrolowane mikrouszkodzenia, które pobudzają odnowę tkanki i mogą zmniejszyć widoczność plam. Stosuje się także mikronakłuwanie oraz mezoterapię z kwasem traneksamowym, witaminą C lub innymi preparatami depigmentacyjnymi. Przy zmianach opornych lekarz może zalecić hydrochinon, tretynoinę albo terapię kwasem traneksamowym, lecz wymagają one kontroli medycznej.

Jak zapobiegać nawrotom?

Fotoprotekcję stosuj codziennie, przez cały rok. Wybierz preparat SPF 50+ z wysoką ochroną UVA i UVB, a przy skłonności do ostudy także z pigmentami ograniczającymi działanie światła widzialnego. Nakładaj go na twarz, uszy, szyję i dekolt, a podczas długiej ekspozycji ponawiaj aplikację.

Kapelusz z szerokim rondem, okulary przeciwsłoneczne i cień zmniejszają dawkę promieniowania. Solarium lepiej całkowicie wykluczyć, natomiast między godziną 11:00 a 15:00 ograniczyć pobyt w pełnym słońcu. Chmury nie zatrzymują całkowicie promieniowania UV.

Jeśli zmiany zaczęły się po włączeniu leku, antykoncepcji lub suplementu, nie odstawiaj preparatu samodzielnie. Porozmawiaj z lekarzem o możliwej fototoksyczności i innych opcjach terapii. W ciąży oraz podczas karmienia piersią dobór kwasów, retinoidów i leków depigmentacyjnych wymaga szczególnej ostrożności.